To temat, który regularnie wraca, zwłaszcza gdy ktoś tłumaczy tekst do pracy, artykułu, na stronę internetową albo materiałów firmowych i zastanawia się, czy „przełożenie” cudzych słów na inny język może zostać uznane za plagiat. W skrócie – samo tłumaczenie nie jest automatycznie plagiatem, ale tłumaczenie cudzej treści bez zgody lub bez podania źródła może naruszać prawa autora a w praktyce bywa traktowane jako forma przywłaszczenia. W polskim prawie tłumaczenie jest zwykle traktowane jako tzw. utwór zależny (opracowanie), czyli forma oparta na cudzym utworze, a do legalnego korzystania z niego co do zasady potrzebna jest zgoda właściciela praw do oryginału.

Żeby dobrze zrozumieć ten temat, warto rozdzielić dwie rzeczy czyli plagiat jako zjawisko „przypisywania sobie autorstwa” oraz kwestie praw autorskich związane z tłumaczeniem jako opracowaniem. W życiu codziennym te pojęcia często się mieszają, a skutki potrafią być nieprzyjemne.

Tłumaczenie a prawa autorskie – dlaczego to nie jest „własny tekst”

Jeśli tłumaczysz cudzy artykuł, fragment książki albo tekst z czyjejś strony, to nawet po zmianie języka wciąż korzystasz z czyjejś twórczości – z konstrukcji, argumentacji, pomysłu na ujęcie tematu, doboru przykładów. Z tego powodu prawo autorskie traktuje tłumaczenie jako opracowanie utworu czyli utwór zależny. Opracowanie jest chronione, ale jednocześnie do jego rozpowszechniania potrzebujesz co do zasady zgody podmiotu uprawnionego do oryginału (najczęściej autora lub wydawcy). To właśnie dlatego „przetłumaczyłem, więc to moje” jest myśleniem ryzykownym.

Inna sytuacja jest wtedy, gdy tłumaczysz tekst, do którego masz prawa albo zgodę na przykład zlecenie dla firmy, która jest właścicielem treści, albo materiał, który jest w domenie publicznej albo udostępniony na licencji pozwalającej na opracowanie. Wtedy tłumaczenie jest legalne, a problem „plagiatu” znika, bo działasz w granicach uprawnień.

Czy tłumaczenie pracy, artykułu lub wpisu na bloga może być uznane za plagiat?

W praktyce akademickiej i w środowisku publikacji bardzo często traktuje się tłumaczenie cudzej treści bez wskazania źródła jako plagiat, nawet jeśli język jest inny. Nie chodzi wyłącznie o identyczne zdania, ale o przejęcie struktury, toku rozumowania i głównych tez bez uczciwego oznaczenia, skąd to pochodzi. Z perspektywy uczelni czy redakcji to jest po prostu wprowadzanie w błąd co do autorstwa i wkładu własnego.

Jeśli więc tłumaczysz czyjś tekst na potrzeby pracy lub publikacji, najbezpieczniejszą drogą jest zawsze jasne wskazanie źródła, cytowanie (w zakresie dozwolonego użytku) i oparcie własnego tekstu na własnej analizie, a nie na „gotowcu” przełożonym na inny język.

Tłumaczenie w biznesie bo tu ryzyko jest trochę inne, ale realne

W przypadku firm i stron internetowych problem jest często praktyczny bo ktoś tłumaczy opis usługi lub wpis konkurencji na język polski (albo odwrotnie), publikuje u siebie i liczy, że nikt tego nie zauważy. To ryzykowne na dwóch poziomach. Pierwszy to prawa autorskie bo jeśli tekst jest twórczy i chroniony, tłumaczenie bez zgody może naruszać prawa, bo nadal jest opracowaniem cudzej treści. Drugi poziom to wizerunek. Nawet jeśli tekst jest „inny językowo”, często jest bardzo podobny merytorycznie i strukturalnie, a takie treści rzadko budują realną przewagę. W praktyce dużo lepiej działa napisanie własnego tekstu od zera i na podstawie własnych doświadczeń, oferty, procedur, lokalnych realiów i pytań klientów. To daje unikalność, lepszą konwersję i mniejsze ryzyko prawne.

Kiedy tłumaczenie jest w pełni w porządku

Tłumaczenie jest jak najbardziej legalne i bezpieczne, gdy:

• tłumaczysz własne treści (np. własną stronę na niemiecki),
• tłumaczysz tekst klienta, który ma prawa do materiału i zleca Ci przekład,
• korzystasz z treści w domenie publicznej albo na licencji, która pozwala na opracowanie i rozpowszechnianie,
• tłumaczysz fragment w ramach dozwolonego cytatu i poprawnie oznaczasz źródło (w praktyce częściej dotyczy to prac naukowych i publikacji niż stron usługowych).

Wątpliwości zwykle pojawiają się wtedy, gdy ktoś bierze cudzy artykuł i robi z niego „swoją” wersję w innym języku bez zgody i bez wskazania autora. To jest dokładnie ten obszar, w którym łatwo wejść w konflikt z prawami autorskimi i narazić się na zarzut nieuczciwego wykorzystania cudzej pracy.

Co zrobić, jeśli potrzebny jest niemiecki tekst, ale nie chcesz ryzykować

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest przygotowanie tekstu od podstaw albo profesjonalne tłumaczenie materiałów, do których masz prawa, z dopasowaniem do realnego celu: komunikacji biznesowej, strony internetowej, umowy czy dokumentu. Jeśli chodzi o język niemiecki, bardzo ważna jest też naturalność i formalność, bo niemiecki odbiorca szybko wyczuwa przekład „na siłę”. Właśnie dlatego w wielu przypadkach lepiej działa tekst napisany lub przetłumaczony profesjonalnie, niż szybka kalką z gotowego materiału.

Jeśli potrzebujesz tłumaczenia z polskiego na niemiecki lub z niemieckiego na polski i zależy Ci na tym, żeby treść była poprawna, bezpieczna i gotowa do publikacji lub formalności, ja jako tłumacz języka niemieckiego w Bytomiu pomogę dobrać właściwą formę i przygotować przekład pod konkretny cel. Wycena jest prosta: wystarczy przesłać materiał i napisać, gdzie i jak ma być wykorzystany.

(Uwaga: powyższy tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach spornych warto skonsultować konkretny przypadek z prawnikiem.)